Home / Doesburg-Regiobode / 75 Jaar na dato een documentaire over ‘het drama van Doesburg’

75 Jaar na dato een documentaire over ‘het drama van Doesburg’

DOESBURG – Zaterdag 20 april 2019 was het precies 75 jaar geleden dat een relatief kleine verzetsdaad grote gevolgen had. De Doesburgse drogist Philippus Gastelaars was een van de onbedoelde dodelijke slachtoffers in een oorlogsdrama waarvan het verhaal vanuit het Achterhoekse Aalten, via Doesburg eindigt in Ellecom en Vught. Het Huis Doesburg en LiViPro maakten van de dramatische gebeurtenissen een reconstructie met als titel ‘Het drama van Doesburg 20 april 1944.’

Op zaterdag 20 april 2019 werd deze documentaire in besloten kring vertoond in het filmhuis van Het Arsenaal in Doesburg. Op maandag 22 april zond Omroep Gelderland de documentaire ‘Een rampzalige verjaardag’ uit, waarin ook aandacht wordt besteed aan de gebeurtenissen op 20 april 1944. Met Omroep Gelderland werd in dit project samengewerkt en werden beeldmateriaal en informatie uitgewisseld.
De makers en samenstellers van de documentaire hadden voor de première van de film nabestaanden van de families Van Engeldorp Gastelaars, Kleisen en Ruizendaal uitgenodigd (foto). Behalve leden van deze drie betrokken families waren geïnterviewde ooggetuigen en betrokken WOII-instanties uitgenodigd, waaronder het 4 – 5 Mei comité Doesburg en het Onderduikmuseum in Aalten.

Verraad

De aanleiding van het oorlogsdrama in Doesburg was het ophalen van een wapentransport in Rheden. Zes mannen, van wie vier van de Knokploeg Aalten, Cornelis Ruizendaal (Zwarte Kees), Gerrit Wiechert Kleisen (Gijs), Jan Ket (Zwarte Jan) en Gerrit de Vries (Feitze), waren vanuit de Achterhoek op weg naar Rheden. Zij werden vergezeld door wat later twee SD (Sicherheitdienst) verraders bleken te zijn, Willy Markus en diens chauffeur Ferdinand Landman. Al tijdens de autorit vertrouwden de vier knokploegleden de zaak niet. Ze stapten in Doesburg uit. Twee van hen gingen daarop op de fiets naar Rheden om te controleren of alles veilig was. Zover kwam het echter niet. Op de Ellecomse draai liepen de twee in een vooropgezette val.
Na de arrestatie en bekentenis van de twee – of was het na een seintje van hun vooruitgereden verraders? – vertrok een aantal SD’ers direct naar Doesburg. Ondertussen was vanuit Avegoor ook een eenheid van de Waffen SS al onderweg naar Doesburg. Eenmaal in de stad werd door de Duitse troepen in korte tijd de drogisterij van Gastelaars omsingeld. De twee daar achtergebleven verzetsstrijders zaten als ratten in de val.
Na wat niet anders kan worden omschreven dan een razzia werd Cornelis Ruizendaal doodgeschoten in een konijnenhok op het binnenplaatsje van Antoon Berendonk, waar hij zich schuilhield. Ook de schuilplaats van zijn kameraad Gerrit Wiechert Kleisen werd ontdekt en Kleisen werd gearresteerd. Alleen al het feit dat de mannen in de omgeving van het pand van Gastelaars waren gesignaleerd, was reden genoeg om te worden gearresteerd wegens hulp aan het verzet. Gastelaars werd afgevoerd naar de SS Schule Avegoor in Ellecom en in de nacht van 20 op 21 april 1944 vermoord.
De Knokploeg Aalten had, blijkt achteraf, in de voorbereiding op het wapentransport op die twintigste april – de verjaardag van de Führer – zorgvuldiger te werk kunnen gaan. Als men minder goed van vertrouwen was geweest, en wat minder ‘trigger-happy‘, dan had misschien kunnen worden voorkomen dat onschuldige burgers slachtoffer waren geworden; maar dat is achteraf. Philippus Gastelaars werd ‘auf der Flucht erschossen,’ een gevleugelde Duitse uitspraak, veelvuldig gebruikt om oorlogsmisdaden te maskeren. Gastelaars is op het terrein van de SS Schule Avegoor in Ellecom met kille moordenaarshand vermoord.

Bloemen

Ter herinnering aan de verloren levens van omgekomen verzetsmannen uit de Achterhoek zijn op de dag van de filmpremière bloemen gelegd op het binnenplaatsje dat figureert in de documentaire, dat van de voormalige bewoners, de heer en mevrouw Berendonk. Direct nabestaanden legden een roos met de naam van hun dierbaren, Cornelis Ruizendaal, Philippus Gastelaars en Gerrit Wiechert Kleisen. Ook werd het eerste exemplaar van het boek Verzet Verraad Vrijheid van de hand van de zoon van Gerrit Wiechert Kleisen, over het leven van zijn vader, uitgereikt aan de burgemeester van Doesburg, Loes van der Meijs. Het boek is verkrijgbaar bij Museum De Roode Tooren in Doesburg.

Passende herinnering

In overleg met de gemeente Doesburg, het 4-5 mei comité Doesburg en het Onderduikmuseum Aalten wordt inmiddels nagedacht over een herkenbare herinnering aan dit Drama van Doesburg. In 2020 viert Nederland 75 jaar Bevrijding; dat zou een goed moment zijn om naar aanleiding van het verleden de relatie tussen Doesburg en Aalten te verankeren.
De documentaire over het drama van Doesburg is te zien op de Youtube- en Vimeokanalen van DoesburgTV. Zoek naar ‘Het drama van Doesburg.’ De documentaire ‘Een rampzalige verjaardag’ is te bekijken op het Youtube-kanaal van Omroep Gelderland. Reageren op dit artikel of de film reageren kan bij Henk IJbema via henkijbema@outlook.com.

Foto: De makers en samenstellers van de documentaire hadden voor de première van de film nabestaanden van de families Van Engeldorp Gastelaars, Kleisen en Ruizendaal uitgenodigd

Lees ook

Empese schreef boek Longeren met TAKT

EMPE – Mireille den Hoed uit Empe schreef een boek waarin alles staat over longeren. …

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.