Wie adviseerde piloot Butterfoss in 1944 zich over te geven?

ELLECOM – Op 29 april 1944 stortte bij Lieren een Amerikaanse bommenwerper neer. De B-17 kwam terecht op de schuur van de familie Wilbrink aan de Veldweg en doodde een toevallig in die stal aanwezige veehandelaar uit Uddel. Het was het toestel dat tijdens een bombardementsvlucht naar Berlijn werd gevlogen door luitenant Donald Butterfoss die, samen met de overige negen bemanningsleden, veilig per parachute het toestel wisten te verlaten. Zijn dochter Jill was onlangs in Ellecom, op zoek naar het oorlogsverhaal van haar vader.

Niet praten over de oorlogstijd

“Mijn vader wilde nooit over de oorlog praten”, vertelt Jill Bateman-Butterfoss. “Hij zei: laten we liever naar de toekomst kijken. Hij ontweek vragen over die tijd.” Samen met haar man Gordon was ze enkele dagen in ons land om te zoeken naar het stukje oorlogsgeschiedenis waarover haar vader niet wilde spreken. Hij deed dat voor zover bekend maar één keer, voor een gehoor van de Flemington Rotary Club, in juli 1945. Dat verhaal werd toen opgetekend door een locale krant in New Jersey en het is zo’n beetje het enige dat zijn dochter heeft als beschrijving van die gebeurtenis. Toen haar vader in 2000 overleed, kwamen nog enkele ‘brokstukjes’ boven water, zoals een naam van een pension in Ellecom, waar hij was opgevangen. Een aanknopingspunt.

Pension Benvenuto in Ellecom

Jill Bateman-Butterfoss had dus de naam van pension Benvenuto in Ellecom. Via internet kwam ze in contact met generaal buiten dienst Jelle Reitsma uit Apeldoorn, die een studie maakt naar de oorlogsgeschiedenis van Apeldoorn en omgeving. Reitsma nam op zijn beurt contact op met John Striker uit Ellecom, die tijdens zijn speurtocht terecht kwam bij de inmiddels 87-jarige mevrouw Geerlings-Bosman. Zij is de dochter van de familie die in Benvenuto aan de Kastanjelaan woonde. Haar dochter Berndien zorgde verder voor het contact met de familie Bateman en op een kille vrijdag in november, verzamelde dat gezelschap (zie foto, vlnr: Reitsma, Geerlings, de Batemans en Striker) zich in Ellecom voor de plek waar het pension had gestaan. Onder leiding van Striker werd een toer door Ellecom gemaakt. De Amerikaanse bezoekers wilden graag de omgeving zien waarin piloot Donald Butterfoss terecht was gekomen en waar hij zich, op advies van ‘het verzet’ had aangegeven bij de Duitse bezetters. Want dat is de vraag die leeft. Waarom kreeg hij dat advies?

Berlijn bombarderen

Het was op 29 april 1944 pas de tweede operationele vlucht van de 20-jarige luitenant Butterfoss en zijn crew van negen man. Ze moesten Berlijn bombarderen, samen met ruim 700 andere zware bommenwerpers. Doel was het station Friedrichstrasse, een belangrijk knooppunt van spoorwegen. Butterfoss steeg met zijn toestel ‘The Saint and the Ten Sinners’ op van vliegveld Deenethorpe in Engeland. Op de terugweg werd het toestel getroffen door Duitse jachtvliegtuigen en aangeschoten – één motor was uitgevallen, een andere haperde voorsturend – probeerden ze thuis te komen. Dat lukte niet en boven Nederland besloten ze het toestel te verlaten. Ze hadden vanuit de lucht de IJssel gezien en vastgesteld dat ze niet meer boven Duitsland waren.
 

Boven de Woeste Hoeve gesprongen

Boven de Woeste Hoeve sprongen ze alle tien uit het toestel, dat zich even later in Lieren in de grond boorde. De bemanningsleden kwamen verspreid neer en Butterfoss begon te lopen en besloot in een dorp onderdak te zoeken. Hij kwam uiteindelijk bij Ellecom uit het bos tevoorschijn, wachtte tot het donker was en dwaalde enige tijd door het dorp. Hij sprak op de gok een jong stel aan, waarvan de man een beetje engels sprak. Die stuurde zijn vriendin om hulp en die kwam terug met andere jonge dame. Ze namen Butterfoss mee en brachten hem naar villa Benvenuto van de familie Bosman aan de Kastanjelaan. Daar vond hij onderdak voor de nacht. Nota bene in een huis waar op de zolder twee Joodse mensen ondergedoken zaten en een verdieping lager Duitsers waren ingekwartierd! De Amerikaanse piloot kon daar dan ook niet blijven en de volgende ochtend werd hij opgehaald door iemand van het Nederlandse verzet, die uitstekend engels sprak. Butterfoss had in Engelend vernomen van de ‘pilotenlijnen’ die het verzet kende om vliegers weer terug naar Engeland te krijgen, maar de verzetsman vertelde hem dat dat niet mogelijk was sinds de invasie in juni ’44. Er zat volgens de Nederlander niets anders op dan zich maar over te geven en dat deed de piloot dan ook.
Gevangen genomen door de Duitsers kwam hij ook acht van zijn negen bemanningsleden weer tegen en allen overleefden ze in Duitse krijgsgevangenkampen uiteindelijk de oorlog.

Wie gaf dat advies?

De vraag die alle betrokkenen bezig houdt is: Wie adviseerde Butterfoss om zich over te geven aan de Duitsers? Mevrouw Geerlings weet het niet en ook Striker en Reitsma hebben geen idee en de familie al helemaal niet. De meeste betrokkenen zijn helaas overleden. “Ik vrees dan ook dat dit een raadsel zal blijven”, denkt Jelle Reitsma.

Toch willen we op deze plek nog een poging wagen. Misschien kent een van onze lezers dit verhaal of kent een verzetsman in Ellecom die, omdat hij ook geen uitweg wist, de piloot dan maar adviseerde zich over te geven. Militairen werden ook door de Duitsers meestal behandeld volgens de Conventie van Genève en werden relatief goed behandeld.
Wie denkt informatie te kunnen verschaffen, kan e-mailen naar Berndien Geerlings, e-mail: bgeerlings@planet.nl.
 

Meer foto's

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.