Promoveren op je 80e: Kees Schilt deed het

ROZENDAAL – Op 5 juni promoveerde Kees (Cornelis) Schilt aan de Vrije Universiteit van Amsterdam aan de Faculteit der Letteren. Is dat nieuws? Er promoveren jaarlijks tientallen mensen… Maar het is wel nieuws als de promovendus maar liefst tachtig jaar is. En al helemaal als de persoon in kwestie zijn arbeidzame leven begon in het leger… Het verhaal van een bijzondere levensloop vanwege de vele en buitengewone wendingen.

“Ik had HBS-B gedaan en wilde graag studeren. Eén jaar heb ik Delft aan de Technische Hogeschool gedaan, maar er was thuis te weinig geld om door te gaan. Daarom dacht ik: ik ga vervroegd in militaire dienst. Zo kwam ik op de KMA, de Koninklijke Militaire Academie, terecht. ‘Dan kun je nog altijd ingenieur worden’ werd me gezegd. Ik was 21 jaar toen ik klaar was met deze opleiding. Daarna ben ik vijftien jaar beroepsmilitair geweest: officier bij de Genie (zeg maar: het onderdeel van het leger dat zich bezighoudt met bouwtechniek, installatietechniek elektrotechniek en grond-, weg- en waterbouw). Ik heb er een mooie tijd gehad. Prachtige kameraadschappen opgebouwd waarvan enkele doorlopen tot nu. Dergelijk kameraadschap komt nergens anders voor. In het leger moet je samenwerken en je moet volledig op elkaar kunnen rekenen; daarvoor moet je elkaar door en door kennen.”

Schilt trouwde en kreeg drie kinderen, maar van ‘vestigen’ was geen sprake. Beroepsmilitairen worden immers vaak overgeplaatst. “We hadden nèt een huis in Apeldoorn gekocht, toen ik wéér moest verkassen. Naar Den Haag, daar wilde ik niet heen. Toen ben ik uit dienst getreden, dat was in 1967. Ik had een lesbevoegdheid in wiskunde, natuurkunde en didactiek en er was een lerarentekort, dus toen ben ik leraar geworden aan een Pedagogische Academie. Ik heb van deze wending in mijn loopbaan nooit spijt gehad. Ik ging als mentor ook op stageplaatsen kijken hoe mijn studenten het in de praktijk deden, hóé ze lesgaven op de basisscholen. Ze geloofden nooit dat ik in het leger was geweest.”

Ook al had Schilt de bevoegdheid om les te geven, hij had totaal geen ervaring. “Het was hard werken. Elke les moest ik de avond tevoren voorbereiden. Dat was niet erg. Wat wel vervelend was, was dat er op die school beroepspedagogen rondliepen met kennis over opvoeden en lesgeven. Ik had die kennis niet, maar ik had er wél ideeën over. En ik was het niet met hen eens, dat gaf conflicten. Daarom ben ik in mijn vrije tijd pedagogiek gaan studeren. Na één jaar beschikte ik over voldoende jargon om die pedagogen van me af te houden,” lacht Schilt. Hij maakte deze studie helemaal af.

“Eén van de bijvakken tijdens de universitaire studie was filosofie. Ik vond dat interessant en had het graag willen doen, maar de college-uren pasten niet met mijn lesrooster op school. Jammer.” De volgende wending was in eerste instantie niet prettig. “Rond 1974 waren er vele fusies in het onderwijs. Ik had vanwege mijn tijd in het leger onvoldoende anciënniteit opgebouwd en werd ontslagen. Bovendien had ik last van zware astma: teveel gerookt in mijn jeugd. De medicijnen ertegen hadden nare bijwerkingen en zodoende werd ik afgekeurd. En ik kreeg een longontsteking die anderhalf jaar zou aanhouden. Ik zat thuis een beetje te sikkeneuren toen mijn vrouw, die kunstgeschiedenis was gaan studeren in Utrecht, mij een universiteitsblad liet zien. Er werd een cursus wetenschapsgeschiedenis aangeboden. Ik had er tijd voor, dus dat heb ik gedaan. De ontwikkeling van de wetenschap in de 17e eeuw fascineerde mij enorm. Tijdens mijn KMA- en diensttijd bij de Genie had ik al ontdekt dat er eerst militaire ingenieurs waren en dat daar later de civiele techniek uit was ontstaan. Bij wetenschapsfilosofie kwam ik in aanraking met een boek van Simon Stevin – die leefde van 1548 tot 1620 – dat zo helder en duidelijk was geschreven dat het nu nog te lezen is. Stevin maakte de ontwikkeling door van rationalisme (theorieën in het hoofd bedenken) naar empirisme (in de praktijk zien hoe de dingen zich gedragen) en ontwikkelde een methode van wetenschap bedrijven die nu nog wordt toegepast: het experimentele onderzoek. Zeer ongebruikelijk voor die tijd, want dat idee kwam vóór de Renaissance in de 18e eeuw – dat was de tijd waarin de natuurwetenschappen opkwamen – niet voor! En hij toonde aan dat rekenen met tientallen veel handiger was dan in een twaalftallig stelsel. Maar naast zijn moderne ideeën had Stevin het ook over ‘de Wijzentijd’ waarin mensen ‘alles’ wisten, een periode van alomvattende kennis die verloren gegaan zou zijn door de Zondvloed. Dat was zo tegenstrijdig dat ik die man wilde begrijpen! Daar heb ik me járen mee bezig gehouden.”

Eind jaren tachtig studeerde Schilt af in de filosofie. Maar Stevin bleef hem fascineren en daarom pakte hij een diepgaande studie naar deze man op. “Ik had een goede aanbeveling om te promoveren meegekregen uit Utrecht en vond een professor in Amsterdam die mijn promotor wilde zijn.” Ondertussen was het echtpaar Schilt met pensioen gegaan en reisden ze veel, gingen alle musea in Europa af. Daar deden ze regelmatig onverwachte vondsten die pasten bij Schilts onderzoek. “Maar die reizen zorgen natuurlijk wel voor vertragingen in mijn onderzoek. Daarom heeft het twaalf jaar geduurd voordat mijn dissertatie af was.” Dat zijn promotie onder de Faculteit der Letteren valt, klinkt wonderlijk. Maar het is toch heel simpel: “Economie, sociale wetenschappen en geschiedenis vallen nu eenmaal onder Letteren.”

Hoe hield hij al die studies vol?! Schilt verklaart: “Het was leuk om ergens mee bezig te zijn en steeds iets nieuws te ontdekken. Ik houd van studeren en doorgronden. Ik werd naar het onderwerp toegetrokken; allerlei zijpaadjes zocht ik ook uit. Ik heb in mijn hele leven altijd alles afgemaakt en ben nergens voor gezakt, zelfs niet voor mijn rijbewijs. Ik ga door tot iets áf is. ‘Stoppen’ komt bij mij niet op. Volharden is een aangeboren karaktertrek, denk ik. Ik heb geleefd alsof ik alle tijd had en ik heb mijn tijd niet verknoeid.” Op 5 juni van dit jaar verdedigde Schilt zijn proefschrift. “Het heeft me ontzettend veel moeite gekost,” geeft Schilt eerlijk toe.
 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.