Home / Doesburg / Waaklichtjes op de Molenberg belicht Doesburgse begraafplaats

Waaklichtjes op de Molenberg belicht Doesburgse begraafplaats

DOESBURG – Historisch Cartografisch Pentekenaar Ben Speijdel legt momenteel de laatste hand aan het boek dat de Doesburgse algemene begraafplaats bij de Meipoort in beeld brengt. Niet middels foto’s, maar doormiddel van uiterst fraaie en gedetailleerde tekeningen van de begraafplaats, graven en grafmonumenten. Het boek krijgt als titel ‘Waaklichtjes op de Molenberg’.

Ben Speijdel werkte een leven langs als rijkscartograaf. Hij tekende kaarten en bracht vooral militaire objecten in beeld. Hij kent Doesburg dan ook als historische vestingstad. Momenteel is hij in een andere hoedanigheid aan het werk in de stad. Inmiddels 67 jaar en gepensioneerd, tekent hij nog steeds. Op de ouderwetse ambachtelijke wijze, met pen en zelfgemaakt oostindische inkt. En nog steeds ook zeer gedetailleerd en nauwgezet, met veel oog voor details. Hij publiceert met enige regelmaat boeken over begraafplaatsen. Moscowa in Arnhem, Schaarsbergen, Weurt en Sint Barbara in Amsterdam zagen reeds het licht, momenteel werkt hij aan het in kaart brengen van de Doesburgse algemene begraafplaats op de Molenberg. Boeken over de dodenakkers in ondermeer Angerlo, Giesbeek en Zevenaar zijn in verschillende stadia van voorbereiding. De Amsterdammer woont momenteel dan ook in Zevenaar. Dat scheelt hem veel reistijd, nu hij in deze omgeving aan het werk is.

Zijn fascinatie voor begraafplaatsen is ontstaan door de zoektocht naar graven van eigen familieleden. Het viel hem op dat begraafplaatsen soms slecht gedocumenteerd waren en dat graven werden geruimd. Als cartograaf, ambachtelijk tekenaar, besloot hij zich te storten op de geschiedenis van begraafplaatsen. Inmiddels bezocht hij een half miljoen graven en bracht hij verschillende begraafplaatsen gedetailleerd in beeld. In inkt. Zeer natuurgetrouw en uiterst gedetailleerd tekent hij grafstenen, opschriften, ornamenten, bomen en planten en bebouwingen op de begraafplaatsen. Die worden niet alleen gepubliceerd in de boeken die Speijdel voor zijn uitgeverij Vanitas publiceert, maar ze worden ook verzameld in het ‘Vanitasboek’, dat hij aan het samenstellen is. Dat wordt hét handboek voor de funeraire branche, want het bevat duizenden handgetekende afbeeldingen van grafteksten, kruistekens, grafversieringen, beelden, stenen, monumenten en teksten, spreuken en gebeden.

Naast de afbeeldingen verzamelt Speijdel in zijn boeken ook alle namen van de personen die begraven liggen op de begraafplaatsen die hij documenteert. Dat levert overzichtelijke lijsten op, gekoppeld aan plattegronden. En omdat Speijdel zeer uitvoerig en tot in detail te werk gaat – wie zijn pentekeningen ziet begrijpt dat hij een pietje precies is – gaat hij daarbij niet over één nacht ijs. “Ik maak gebruik van verschillende bronnen”, vertelt hij tijdens een wandeling over de Doesburgse algemene begraafplaats. “Ik bestudeer de gegevens in de gemeentelijke basisadministratie, ga te rade bij de beheerder van het kerkhof, in religieuze bronnen en in het veld, op de begraafplaats zelf dus. Al die gegevens controleer ik en bij tegenstrijdigheden, zoek ik uit hoe het precies zit. Op een bepaald moment krijg je er een neus voor als iets niet klopt. Dat kan op verschillende manier ontstaan. Foutjes bij de registratie bijvoorbeeld, of door de tand des tijds. Op een verweerde grafsteen kan duidelijk leesbaar het jaartal 1811 staan, terwijl het 1844 moet zijn. Dan kun je aan de tussenruimte van de cijfers zien dat de verweerde twee enen, vieren moeten zijn geweest. In bepaalde lettertypen zijn de staande poten van dat cijfer dikker in de steen gebeiteld en dus langer zichtbaar.”
In Doesburg ontdekte Speijdel graven van mensen die daar helemaal niet begraven zijn. Het echtpaar Cavadino-Trip kocht in 1829, toen de eerste graven werden uitgegeven op de toen nieuwe algemene begraafplaats in Doesburg, een graf. Trip bleek echter in Amsterdam te zijn begraven en Cavadino in Haarlem. Speijdel verrichtte onlangs een boring in Doesburg en stelde daarmee vast dat het graf leeg was. Wat hij ook tegenkwam, waren twee stenen van één en de zelfde persoon, die schijnbaar begraven lag op twee verschillende plekken. “Eén van beide stenen bleek echter de staande grafzerk te zijn, die ooit eens was omgevallen. Die hebben ze toen gewoon ergens neergelegd, waardoor dat ook een graf leek”, legt Speijdel uit.
Dat vraagstuk was daarmee snel opgelost. Door ruiming van graven en door veranderingen aan de indeling ontstond ook nog wel eens verwarring. “Toen de begraafplaats in 1829 op de locatie van een vroegere molen werd aangelegd – vandaar de naam Molenberg – werden graven uitgegeven in verschillende klassen. De duurste plaatsen vooraan en verder naar achter goedkoper. Men ging echter in Doesburg niet in die volgorde dood, zodat bepaalde vakken eerder vol waren. Dan werd de indeling weer veranderd”, aldus Ben Speijdel, die bij zijn naspeuringen veel hulp kreeg van het stadsarchief en van begraafplaatsbeheerder Piet Klooster.
In de eerste jaren werden veel militairen begraven op de algemene begraafplaats. Tot 1939 was Doesburg een echte garnizoensstad en tot aan de Tweede Wereldoorlog waren er soldaten gelegerd in de Mauritskazerne. De laatste garnizoenscommandant ligt op de Molenberg begraven, maar ook vier Doesburgse burgemeesters.

Wie door Ben Speijdel wordt rondgeleid op de begraafplaats, krijgt een boeiend historisch verhaal te horen. Rondleidingen geeft hij echter niet. Gelukkig zijn er zijn boeken, waarin gedetailleerd de geschiedenis van de begraafplaatsen uit de doeken worden gedaan. De tekeningen die hij al klaar heeft en laat zien, maken duidelijk dat ‘Waaklichtjes op de Molenberg’ (voor 1900 werden brandende olielampjes, ‘waaklichtjes’, bij de graven geplaatst, die al van verre zichtbaar waren op de iets hoger gelegen begraafplaats) een schitterend boek wordt. Het verschijnt medio 2012, maar belangstellenden kunnen nu al voorintekenen bij Boek en Buro Nieuwenhuis in Doesburg.

Ben Speijdel bij een de oudste grafstenen op de algemene begraafplaats in Doesburg – foto: Wencel Maresch
 

Lees ook

Gezellige Montmartre Markt

DOESBURG – Onlangs werd tweede Montmartre Markt van dit seizoen gehouden in het historische centrum …

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.