Home / Velp / Een boekje vol wetenswaardigheden over de Nederlandse taal

Een boekje vol wetenswaardigheden over de Nederlandse taal

VELP – Waar ligt nou de klemtoon in het woord dementie? Hoe spreek je accessoires nou eigenlijk uit? En waarom wordt de uitdrukking ‘ergens goed vanaf komen’ zo vaak verkeerd gebruikt? Frans Lisman raakte gefascineerd door dit soort taalvraagstukken en schreef er een boekje over.

In zijn werkzame leven heeft Lisman zich nooit bijzonder met taal beziggehouden, hij werkte als personeelsfunctionaris bij AKZO en Shell. Toch had hij altijd al ruime belangstelling voor taal. “Ik heb altijd al van alles verzameld, krantenknipseltjes bijvoorbeeld, waar opvallende dingen in staan. In 2002 ben ik alles gaan ordenen en er stukjes over gaan schrijven. Sinds 2004 publiceer ik iedere maand in Voeksnieuws, het blad voor gepensioneerden van Shell”, vertelt Lisman. Deze artikeltjes stuurt hij eveneens naar een vaste lezerskring van 180 mensen. Daarnaast stuurt hij regelmatig korte stukjes in naar het rubriekje ‘ergernissen’ van het blad van het Genootschap Onze Taal.

Als Lisman de krant leest, doet hij dat als ieder ander. Met één verschil: “Ik zie het meteen als er iets fout is. Soms zie ik niet direct wat er niet klopt, maar ik voel dat er iets niet juist is. Dan ga ik op onderzoek uit.” Een vreemde samenstelling, een bijzondere uitdrukking die net niet logisch klinkt, het kan van alles zijn. “Ik werd eens getipt: wat is nou eigenlijk het verschil tussen spreken en praten? Dat ga ik dan uitzoeken en wat ik dan interessant vindt, is dat er inderdaad een subtiel verschil is.” Als Lisman zijn oog ergens op heeft laten vallen, laat het hem niet meer los. “Eerst kijk ik de woordenboeken na, evenals het historisch Woordenboek der Nederlandsche Taal. Ook kijk ik wat Van Dale online voor soortgelijke woorden heeft en wat er in de boeken Algemene Nederlandse Spraakkunst geschreven staat. Dan ga ik zelf wat aan het schrijven en rolt er soms een stukje uit.” Deze stukjes zijn nu gebundeld in een boekje, getiteld Antrekoo en Kipfilet.

Lisman houdt van taal, zo simpel is het. Niet iedereen hoeft perfect Nederlands te spreken, maar prominenten zouden het goed moeten doen. “Als op het nieuws het woord autopsie wordt uitgesproken met de klemtoon op de tweede lettergreep, denkt de kijker dat dat juist is. Met als gevolg dat steeds meer mensen het zo uit gaan spreken. Ik vind dat jammer. Neerlandici accepteren dit als de ontwikkeling van spreektaal, maar ik denk daar echt anders over.” Lisman zou graag een taalrubriek zien, bijvoorbeeld in de krant, waarin de foute uitspraken van prominenten worden gecorrigeerd. “Gewoon even een korte uitleg geven: Balkenende zei zus, maar het hoort zo. Simpel, maar we leren er veel van.”

Rest ons nog de vragen uit de inleiding. Dementie wordt uitgesproken met de klemtoon op de tweede lettergreep. “Dementie komt uit het Latijn, net als pretentie, urgentie en frequentie. Vaak wordt de fout gemaakt om de klemtoon op de laatste lettergreep te leggen, zoals dat in het Grieks gebeurt bij andere medische termen als dyslexie, therapie en leukemie. Ook bij autopsie is dat het geval, wat nogal eens fout wordt gedaan.” Gek genoeg zou je accessoires eigenlijk uit moeten spreken als ‘aksessoires’. “Ik heb gekeken naar gelijksoortige woorden in het Nederlands, zoals accent en accepteren. In alle gevallen spreken we een dubbele c met daarna een e uit als ks. Behalve bij accessoires, wat dus eigenlijk nergens op gebaseerd is.” De uitdrukking ‘ergens goed vanaf komen’ wordt vaak verkeerd gebruikt. Als je iets goed hebt gedaan, heb je het er ‘goed af gebracht’ of ben je er ‘goed af gekomen’. Als je ergens ‘goed vanaf komt’, kom je bij voorbeeld van een persoon af of van een ziekte”, aldus Lisman.

Ondanks zijn kennis van de Nederlandse taal laat Lisman iedereen verder in zijn waarde. “Ik denk echt niet dat ik beter Nederlands spreek dan iemand anders, ik maak net zo goed fouten. Anderen corrigeren doe ik dan ook niet, dan ben ik net een oude schoolmeester. Ik vind het gewoon leuk om met taal bezig te zijn en leuke feitjes op te zoeken. Ik beoog ook geen groot effect, het is leuk als mensen het interessant vinden en iets nieuws leren.”

Antrekoo en Kipfilet (ISBN 9789080418882) wordt zaterdag om 14.30 uur gepresenteerd in de Kerk in Rozendaal. Daarna is het tot eind juli voor 12,50 euro te bestellen via www.eenpassievoorboeken.nl. Vanaf augustus is de prijs 14,50 euro.
 

Lees ook

Omroep Gelderland helpt Unisono Velp

VELP- Harmonie Unisono verkeert in nood. Het orkest wil graag extra muzikanten om het orkest …

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.